فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى

42

سلوك الملوك ( فارسى )

* * * ما نخست برآن بوديم كه در پايان هر باب از اين كتاب تجزيه و تحليل كوتاهى از مطالب آن به زبانى ساده و قابل فهم بياوريم و نظر فقهاى شيعه را هم در قبال آراء حنفيان و شافعيان ياد كنيم ليكن ترسيديم كه بحث به درازا كشد و حق كلام در هيچ باب ادا نشود و جز ملال و خستگى خواننده ثمره‌اى حاصل نگرداند . پس ، از آن سودا درگذشتيم و تنها با افزودن عناوينى در حاشيهء صفحه‌ها و سعى در نقطه گذارى و از هم گشودن گره‌هاى كور جمله‌ها تا آنجا كه مىتوانستيم به يارى خوانندگان برخاستيم و هم بدين منظور فهرستى جامع اصطلاحات فقهى و لغات غريبهء كتاب و نيز فهرستى ديگر در معرفى مآخذ و منابع مذكور در آن ، فراهم آورديم . و اينك نيز چند كلمه‌اى دربارهء نسخه‌هائى كه مبناى كار ما در تصحيح و چاپ اين متن قرار گرفته است : درست بيست سال پيش بود كه در ضمن مطالعه و تحقيق در قسمت مخطوطات شرقى موزهء بريتانيا به نسخه‌اى از سلوك الملوك برخورد كرديم و ميكروفيلم آن را به‌قصد چاپ و نشر فراهم آورديم . اين نسخه كه به شمارهء OR 235 در فهرست كتابهاى خطى موزه مشخص گرديده نسخه‌اى صحيح و تميز و قابل اعتماد و خواناست كه در صفحهء اول آن نه نام كتاب و نه هيچگونه عنوان و زيب و زينتى ديده مىشود ، ليكن تاريخ پايان كتابت آن در آخرين صفحه به اين عبارت قيد شده است : « قد وقع الفراغ من تحرير هذا الكتاب بعون الملك الوهاب و حسن توفيقه فى شهر رمضان المبارك بتاريخ خمس عشرين فى يوم الجمعه سنه 1089 » بنابراين نسخه‌اى است كه كمابيش يكصد و هفتاد سال پس از تأليف كتاب نوشته شده است . در همان ايام ايران‌شناس نامور پروفسور مينورسكى كه تاريخ عالم‌آراى فضل اللّه روزبهان را به انگليسى تلخيص و ترجمه كرده بود ما را از وجود نسخهء اصل سلوك الملوك به خط مصنف در يكى از كتابخانه‌هاى شوروى آگاه گردانيد . كوشش و پيگيرى براى بدست آوردن ميكروفيلم اين نسخه سالها به طول انجاميد و هم آنگاه كه اين مأمول بحصول پيوست از فرستندگان ميكروفيلم پيغام رسيد كه چون ايرانشناسان شوروى در صدد چاپ اين كتاب هستند از اقدام به طبع و نشر آن در ايران خوددارى شود . بدين‌سان چند سالى نيز در انتظار كار